เฮือน 3 น้ำ 4

เฮือน 3 น้ำ 4  คือหน้าที่ผู้หญิงที่ดี 

เฮือนสาม…น้ำสี่…คือหน้าที่ของผู้หญิงที่ดี

เฮือนสาม

                     ๑. เฮือนครัว
๒. เฮือนผม
๓. เฮือนกาย                                                  

   น้ำสี่
                      ๑. น้ำใจ
๒. น้ำคำ
๓. น้ำดื่ม 

                      ๔. น้ำเต้าปูน

เฮือนสาม
๑. เฮือนครัว   คือ    การจัดการงานครัวให้เรียบร้อยทำความสะอาดดูงามมีความรับผิดชอบงานครัว ของใช้ในครัววางให้เป็นระเบียบดูงามตา
๒. เฮือนผม   คือ  แต่งผม   ตัด  ซอยผมให้ดูดี   ไม่ปล่อยกระเซิง  อย่างไม่เอาใจใส่
๓. เฮือนกาย   คือ   แต่งกายสะอาดเรียบร้อย   ดูงามตา
   น้ำสี่
๑. น้ำใจ    คือ   เป็นคนมีน้ำใจโอบอ้อมอารีต่อญาติพี่น้องเพื่อนบ้าน
๒. น้ำคำ    คือ   เป็นคนพูดจาดี ไพเราะ   อ่อนหวาน   ไม่เสแสร้ง    ปากกับใจตรงกัน
๓. น้ำดื่ม   คือ   น้ำหน้าบ้านและในบ้าน   ชาวอีสานจะมีตุ่มน้ำเล็ก ๆ   ตั้งไว้หน้าบ้านเพื่อให้คนเดินทางผ่านมาได้ดื่มกิน   ส่วนน้ำในบ้านคือน้ำสำหรับใช้สอยดื่มกิน   ภายในครอบครัว     น้ำทั้ง 2 อย่าง    จะต้องไม่บกพร่องให้เต็มตุ่มอยู่เสมอ
๔. น้ำเต้าปูน   คือ  สมัยก่อนคนอีสานชอบกินหมาก   ซึ่งส่วนผสมของหมากจะมีปูนเป็นสำคัญในปูนต้องมีน้ำหากน้ำปูนแห้ง   จะกินหมากไม่ได้   ดังนั้น   ควรเติมน้ำปูนไว้เสมอ   หากญาติพี่น้องไปมาหาสู่จะได้ใช้ทันที   เป็นการแสดงน้ำใจของเจ้าของบ้าน

ผู้หญิงเมื่อแต่งงานแล้วต้องปฏิบัติตามคองเมีย จะเป็นหญิงที่ดี

จากหนังสือ  มูลมังดั้งเดิม  รวบรวมโดย  สีน้ำ  จันทร์เพ็ญ  และคณะ

                                                                                                           

               กิจกรรมบ้านให้ทางเมียเป็นใหญ่

ให้เมียเป็นแม่บ้านการสร้างซ่อยผัว

ให้มีวาจาแถลงนัวหัวม่วน  อย่าได้ซึกซากฮ้ายคำเข้มเสียดสี

ให้เคารพชาติเชื้อสกุลฝ่ายทางผัว

วงศ์วารผัวให้ค่อยยำเกรงย้าน

ฮู้จักทำการเกื้อบริวารเว้าม้วน  สงเคราะห์ญาติพี่น้องเสมอก้ำเกิ่งกัน

สินสมสร้างศฤงคารทรัพย์สิ่งผัวมอบให้เมียฮู้ช่วยสงวน

               รักษาเครื่องอุปโภคบริโภคให้สะอาด  รวมถึงมีความสามารถทำอาหารกินให้อร่อย

ถูกรสนิยมของสามีและครอบครัว   รู้จักรักษาเรือนร่างทรวดทรงให้สวยงามสะอาดหมดจด

ตลอดรวมทั้งอวัยวะทุกส่วน  ตั้งแต่ผมถึงเท้าให้เหมาะสมกับวัยอยู่เสมอ  ดังคำกล่าว

  • อย่าอ้วนตัน  สั้นกลม  นมยานเด้อ  ผัวสิป๋า
  • แว่นให้แยง   ผมให้หวี   ห…..ให้ล้าง
  • เป็นหญิงนี้ไปมาให้มันเคียม  ตีนผมให้กล่ำเกลี้ยง 

    ตีนซิ่นให้ล่ำเพียง

         สิ่งสำคัญของญิงสมัยโบราณต้องรู้เฮือนสาม น้ำสี่

           ญิงใดสมบูรณ์ด้วยเฮือนสามน้ำสี่  เป็นคนดีเลิศล้ำแท้แม่เฮือนแท้แหล่ว 

พี่น้องเอ๋ย

               โดยธรรมดาผู้หญิงเป็นเพศที่อ่อนแอ  แต่ในความอ่อนแอก็แฝงไว้ซึ่งความน่ากลัว  เพราะฉะนั้น  จึงมีคติโบราณสอนใจเกี่ยวกับการครองเรือนของหญิงไว้ว่า

 

ผญา     

                เป็นเมียนี้เอาสามีเป็นใหญ่                   คันแม่นผัวว่าแล้วเมียแก้วจั่งค่อยตาม

 ถึงเมื่อยามกินข้าวให้ผัวแพงกินก่อน                  สามคำแล้วจึงจ้ำนางหล่าจึงค่อยกิน

ยามนอกนั้นยามนอนเข้าบ่อน                             ให้นางนอนแนบข้างหัวน้องให้ต่ำลง

ให้นางลุกแต้เช้าพันกีบพลูยา                               ยามผัวไปผัวมาให้ใส่ถงลงพร้อม

เถิงวันศีลเจ้ากะอย่าสิละ                                       เถิงวันพระเจ้ากะอย่าสิไล

ให้นางเก็บดอกไม้บูชาไหว้อยู่สู่วัน                       เป็นหญิงนี้ให้เฮือนสามน้ำสี่

เฮือนสามนั้นคือ 1 เฮือนนอน                               2 เฮือนไฟ 3 เฮือนผมจื่อจำเอาไว้

น้ำสี่นั้นคือ 1 น้ำกิน 2 น้ำใช้                                  3 น้ำปูน 4 น้ำใจของเจ้า

นางเพียงให้คิดถี่                                                   คำได๋ดีจื่อไว้นางหล่าอย่าสิลืม

                นี่หมายความว่า  ผู้หญิงที่จะเป็นแม่บ้านที่ดีนั้น  จะต้องยึดถือปฏิบัติตามคำสอนโบราณที่ว่าไว้คือ  ต้องถือสามีเป็นใหญ่  เป็นช้างเท้าหน้าเป็นพ่อหรือหัวหน้าครอบครัว 

อย่าพยายามปฏิบัติผิดจากธรรมนองคลองธรรม  ต้องเป็นผู้มีเรือนสาม น้ำสี่  คือ 1 เรือนนอน

ก็ต้องจักปัดกวาดเช็ดถู  ทำความสะอาด  เก็บที่นอนหมอนมุ้งให้เรียบร้อย  ตื่นแต่เช้าหุงข้าวทำครัวเรือน  2 เรือนไฟ  ก็คือเรือนครัว  คนอีสานเรียกว่า  “คิงไฟ”  ต้องหมั่นดูแลรักษาเก็บกวาดไม่ให้สกปรกรกรุงรัง 3  เรือนผม  ก็ต้องหมั่นดูแลรักษา  ชำระสะสางขัดสีให้สะอาดให้เรียบร้อย   อย่าให้ผมเผ้ายุ่งเหยิง   โบราณท่านว่า   ผู้หญิงที่เรือนผมสวยเป็นสง่าราศีแก่บ้านเรือน  เป็นอันครบ เรือน 3

                 ส่วนน้ำ 4  ก็คือ  1  น้ำกิน  น้ำดื่ม  ต้องเตรียมจัดหาไว้อย่าให้ขาด  เวลามีแขกเหรื่อและญาติพี่น้องมาเยี่ยมเยือนเรือนชาน  ต้องจัดหาน้ำดื่มมาต้อนรับก่อนอื่น  2  น้ำใช้ ก็จัดหา

ไว้อย่าให้ขาดเหมือนกัน   เพราะคนเรานั้นต้องหมั่นดูแลความสะอาด  ชำระร่างกายอยู่ตลอดเวลา  จะทานข้าวก็ต้องใช้น้ำล้างมือก่อน  ตื่นนอนก็ใช้ล้างหน้า  3 น้ำปูน  คนโบราณ

ถือว่าเป็นธรรมเนียมแบบอย่าง   ก็คือเวลามีแขกหรือญาติพี่น้องมาเยี่ยมเยือนบ้าน  นอกจากจะหาน้ำดื่มมาต้อนรับแล้ว  อีกอย่างที่ขาดมิได้ก็คือขันหมาก  ซึ่งขันหมากที่ว่านี้ก็คือ  ขันที่

ใส่ของเคี้ยวอันประกอบด้วย  1 หมาก 2 ใบพลู  3 แก่นคูณ  4 ยาสูบ  5 ปูน  รวม 5 อย่างเรียกว่า  “ขันหมาก”  สรุปแล้ว  จะเป็นหมาก  พลู  แก่นคูณ  หรือยาสูบล้วนไม่มีน้ำ  จะมีน้ำ

ก็เฉพาะปูนเท่านั้น  ซึ่งมีลักษณะคล้ายๆ กับดินเหนียว  แต่มีสีขาวและสีแดง  ที่สำคัญจะต้อง

ให้น้ำเต็มอยู่เรื่อย  เพื่อไม่ให้ปูนแห้ง  ด้วยเหตุนี้เอง  จึงเป็นที่มาของน้ำปูน  น้ำที่ 4 น้ำสุดท้าย

ก็คือน้ำใจ  การที่จะเป็นแม่บ้านที่ดีได้นั้น  จะต้องเป็นผู้ที่มีน้ำใจโอบอ้อมอารี  เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่

มีคุณธรรม  จริยธรรมประจำใจ 

เฮือน 3 แบบผญาโบราณ        

                  เฮือน 1 นั้น  ได้แก่เฮือนครัว  ของในครัวให้เรียบร้อย  บายเมี้ยนแจบจม  อย่าประสมประแสป่วงจองให้  หม้อให้มีทอเก็บถ้วย  สวยดีมีตู้ใส่  อย่าสุเก็บโชว์ไว้ดูได้บ่งาม

ชามหรือหม้อเกลือไหปลาแดก  หม้อแตกและบ่วงช้อนบายได้ให้หม่อมือ  อย่าให้ดำปื้อๆ

ถ่วยบ่วงเป็นตะหลื่น  เวลากลืนอาหารโรคสิไหลลงท้อง  ของแนวใช้ในครัวให้เกลี้ยงหมื่น

อย่าให้ไหปลาแดกจื้น  แมลงวันสิตอมเจิ้นมาขี่ใส่ครัว  อย่าให้หมาไก่กั้วเข้าอยู่เฮือนไฟ  ถือว่า

หมาจัญไรสิคาบไหเสียช้อน  อย่าให้หนอนไปคั้น  แมลงวันเข้าคั่ว  รักษาครัวให้เรียบร้อยดูละห้อยสู่ทาง   อย่าให้มีกระดูกก้างค้างอยู่ครัว  คนสิหัวขวนนาง  ว่าบ่เคยบายเมี้ยน  เฮาต้อง

เพียรปัดแป้นเฮือนครัวอย่าให้เก่า  เป็นดังคำเพิ่นเว้า  ดูวัดให้ดูฐาน  ดูบ้านให้ดูครัว  คั้นว่าครัว

สะอาดแพ้ว  ไผกะย่องว่าดี

                   เฮือน 2 นั่นได้แก่เฮือนนอน   ทั้งแพรหมอน  เสื่อเตียงเพียงพื้น  อย่าให้เฮือนเฮาจื้นหมองมัวกลั้วขี้ฝุ่น  เฮาต้องปุนกวาดแผ้ว  ทั้งพื้นนอกใน  ให้เจ้าปัดกวาดไว้เกลี้ยงหมื่น

งามตา  ทั้งแกฝานอกในใสเกลี้ยง  เตียงหมอนมุ่งสนานนอนฟูกเสื่อ  เสื้อและผ้าบายเมี่ยน

คล่องมือ  ให้เจ้าเฮ็ดสู่มื้อปัดกวาดเฮือนนอน  ตอนกลางคืนให้แต่งแปลงหมอนมุ่ง  อย่าให้ผัว

เฮายุ้งยามแลงแต่งบ่อน  นอนตื่นแล้วบายเมี้ยนเช็ดถู  โต๊ะตั่งตู้อย่าให้ก่ายเกะกะ  อย่าให้ของเฮาซะทั่วเฮือนเบียนด้ง  ให้เจ้าจงใจเมี้ยนเฮือนนอนให้สง่า  สะอาดหูสะอาดตาหาอันไหน

ก็ได้สมด้ามดั่งหมาย 

                  เวลาหายกะฮู้  เวลาดูกะได้เป็นน่านั่งนอน  จ่อและแค้งหม้อนอย่าให้กีดขวางเฮือน

ปุนเบียนเขิง  ต่าทอม่อเมี้ยน  อย่าสิได้เอาสิ่นไปวางทางหัวบ่อน  ผัวสินอนบ่ได้  สิสูนขึ้นหยั่งคืน  ของต่ำพื้นอย่าไปพาดเทิงหัว  มันสิผิดครองครู  บ่แม่นแนวเด่เจ้า  ให้เจ้าเอาใจเมี้ยน

จัดเฮือนนอนให้เป็นบ่อน  จั่งสินินซอดแจ้งจั่งสิแฝงขอดเข้า  คันเจ้าแต่งดี

                 เฮือน 3 นั่นได้แก่เฮือนกาย

                 ให้มีความละอายอย่าสิปะนมโต้น      คนสิเห็นผางเฮือนการน้องฮั่ว

รักษาให้หุ้ม กายหุ้มห่อแพร                                เสื้อกะอย่าสิแก้ปะปล่อยไว้หลาย

รักษาเฮือนกายอย่าให้เฮือนเฮาฮ้าง                      ให้เจ้าปุนปองล้างเฮือนกายให้สะสวย

ให้มันส่วยอยู่เรื่อยเรื่อย ดูได้สู่ยาม                      ให้เจ้าหมั่นอาบน้ำ ชำระตนตัว

หัวของนางให้หมั่นสระสรงน้ำ                           ให้มันงามเหลือล้ำดำดีอยู่คือเก่า

                  ผมให้งามฮอดเฒ่าหวีเรียบอย่าเซา    อย่าว่าเป็นผู้เฒ่าขายขาดมีผัว

ปะให้หัวแดง ดั่งเขาว่ามานี้                                  ว่าโตมีผัวแล้วบ่สระหัวจักเทื่อ

เกิดขี้คร้านนุ่งเสื้อผ้า แนวนั้นบ่ดี                          ควรพิถีพิถันไว้รักษากายให้โก้ค่อง

ผัวกะมองอยู่เรื่อยเห็นหน้ากะว่างาม                    เฮือนสามนี้ฝูงนารีควรฮ่ำ

ธรรมข้อนี้จำไว้อย่าหลง นายเอ้ย

 น้ำ 4

                  น้ำ 4 ให้เจ้าหมั่นเพียรทำ   จำคำสอนฮำฮอนเด้อเจ้า   น้ำ 1  นั้นแม่น

น้ำอาบสรงสี

                   อย่าได้มีทางอึดให้หมั่นหามาไว้     เมื่อเวลาเฮาใช้สะสีล้างซ่วย

อย่าให้เขินขาดแห้ง อย่าให้แอ่งขาดเกลี้ยง         เมืองบ้านสิกล่าวขวัญ

น้ำ 2 แม่นน้ำดื่มเฮากิน      

                   ขอให้ยินดีหาใส่เติมเต็มไว้              รักษาไหหรือหม้อถังออมอุแอ่ง

อย่าให้แมงง่องแง้ง ลงเล่นแอ่งกิน                      ขัดไขให้เกลี้ยง อย่าให้เกิดมีไคล

ถูให้ใสซอนแลบแอ่งก้นดูเกลี้ยง                         อย่าให้มีกะหลื่นเหมี่ยงสนิมไคลใต้ก้นแอ่ง

อย่าให้น้ำขอดแห้ง แลงเช้าให้เกื่อยขน                ก้นแอ่งน้ำอย่าให้เกิดมีตม

อย่าให้มีแนวจมอยู่เนาในน้ำ                                 อย่าให้ไผเอาข้าวของไปหว่านใส่

บาดมันไคพุขึ้นสิปานน้ำฮากหมา                         ให้รักษาแอ่งน้ำ ยามดื่มอย่ามีอึด

คึดอยากกินยามได๋ก็เลาตักกินได้                          มีแขกไปไทค้า คนมาจอดแว

กะได้แวใส่ได้                                                         เอาน้ำรักรอง    

น้ำ 3 นั้นได้แก่น้ำเต้าปูน

                   ผู้ที่เป็นแม่เฮือนให้เลาหามาพร้อม      ให้ค่อยออมเด้อหล้าหาปูนใส่กระบอก

อย่าให้ซอกขาดแข้งหาไว้ใส่ขัน                             พันพลูพร้อมพันยาไว้ถ่าพี่

พันดีดี ให้เรียบร้อยคอยต้อนแขกคน

น้ำ 4 นั้นแม่น้ำกลั่นอมฤต

                    คือน้ำจิตแห่งนางหนูน้อย                   ให้เจ้าคอยหาในใจใสแจ่ม

เพียงดังน้ำเต้าแก้วใสแล้วบ่ขุ่นมัว                           อย่าให้มีหมองมั่วผัวว่าอย่าโกรธา

รักษาน้ำใจดี อย่าให้มีแข็งกระด้าง                           ขอให้นางคานน้อยใจดีอยู่อ่องต่อง

คือดั่งน้ำหมากพร้าวบ่มีเปื้อนแปดตม                      อย่าให้มีคำขมต่อไผพอน้อย

อย่าได้คอยหาข้อ งอแงฮ้อยแง่                                  เคียดข่อหล่อแข่แหล่แนวนั้นบ่มี

คันเฮ็ดได้จั่งซี้ สิมีแต่ความสุข                                  ผัวกะสุกเมียกะสุก สิค่อยมีเงินล้าน

ผัวกะหวานเมียกะอ้อยออยกันเข้าบ่อน                    เมียกะนอนอยู่ใกล้ให้ผัวได้ผ่างพา

ขอให้นางหล่าทำตามคำพี่ จั่งสิมีขึ้นได้                    ความไฮ้ป่าแลนเถิงสวยเลิงเลิง เฮ้ย

………………………………….

เรียนอินจันทร์  พระมหา, พิมพ์ในงานกฐินพระราชทาน  ธนาคารกรุงเทพฯ

จากหนังสือ  อ้อยต้อยผญาย่อย  เกษมสีดากูด  (ถ้อนโฮม)

กลุ่มวรรณกรรมอีสาน  คณะ  กรรมการนิสิต

 อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมคลิกดาวน์โหลด

มีผู้เข้าเยี่ยมชมแล้ว cool stats about website คน